Niaczyścik (1853)

Exported from Wikisource on 10 лістапада 2024 г.

Niaczyścik

Паэма

Аўтар: Аляксандр Рыпінскі

1853 год

Іншыя публікацыі гэтага твора: Нячысьцік.

Прапануем да спампаваньня!

NIACZYŚCIK,

BALLADA BIAŁORUSKA.

NAPISAŁ

ALEXANDER RYPIŃSKI

(Wyjątek z jego Poezij.)

Wydanie drugie.

NIACZYŚCIK,

BALLADA BIAŁORUSKA.

NAPISAŁ

ALEXANDER RYPIŃSKI

(Wyjątek z jego Poezij.)

Wydanie drugie.

ŹMIEST.[1]

Star.

Przedmowa autora

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

3

Niaczyścik

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

7

1. ↑ У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы )

Гэты твор знаходзіцца ў грамадскім набытку ў краінах, дзе тэрмін аховы аўтарскага права на твор складае 70 гадоў або менш.

Гэты твор не абавязкова ў грамадскім набытку ў ЗША, калі ён быў апублікаваны там цягам 1927—1964 гадоў.

Прадмова аўтара

Публіцыстыка

Аўтар: Аляксандр Рыпінскі

1853 год

Арыгінальная назва: Przedmowa autora

Пераклад: Gleb Leo

Niaczyścik →

Прапануем да спампаваньня!

ПРАДМОВА АЎТАРА,

ЗЬМЕШЧАНАЯ ПРЫ ПЕРШЫМ ВЫДАНЬНІ ГЭТАЕ БАЛЯДЫ.

Просты люд у Беларусі і ва ўсё Літве, там дзе селянін не па-літоўскаму, але па-руску гаворыць, сьпявае ў гэтай сваёй гаворцы нейкую сьмешную песеньку пра дзіўнага хлус Мікіту які, робячы ўсё наадварот і выдаючы фіглі, недарэчнасці і шкоды, ня хоча ні ў чым прызнацца і заўсёды звальвае віну на бацьку.

Гэтая песенька сьпяваецца звычайна на ноту казачка: хлопцы танчаць яе з кіем у руках і з кожным паўтарэньнем яе аднастайнай прыпеўкі, пераскокваюць удала праз гэты кій, то на права, то на лева.

Пачатак гэтай песенькі такі:

„A na dware wieciar wieić:

A Mikita żyta sieić!

Mikita!

Czy ty-ta?

Nie ja-ta,

Moj Tata!”

Не знайшоўшы ў ёй ніякага сэнцу, упісваючы яе ў мой збор беларускіх песень, я хацеў яе паправіць неяк і надаць гэтаму нейкую маральную мэту. Яе надзвычайная кароткасьць, хоць гэта неадступная сяброўка казачкоў, а таксама пастаяннае паўтараньне аднастайнай страфы, не дазволілі мне нічога зрабіць зь яе ў першапачатковай форме, але, калі я яе адзін раз ужо ўзяў на гэтую працу, незаўважна ў мяне склалася доўгае апавяданьне, прыдаўшы якому нешта дзівачнае, нешта пякельнае, я зрабіў з гэтага сялянскую баляду і падаю яе тут маім чытачам. Гэта першая мая спробка, напісаная ў гэтым дыялекце, хаця ўжо ў выдадзеным на сёньня зборы маіх беларускіх песень, а менавіта ў другім томе і наступных, якія яшчэ пад прэсам, не да адной зь іх для лепшага выгляду, дзе ў тым была патрэба, я нязначна датыкнуўся ўласным пяром.

Гэты твор з’яўляецца перакладам і мае асобны прававы (ліцэнзійны) статус адносна карыстанай аховы аўтарскіх правоў на арыгінальны змест.

Арыгінал:

Гэты твор быў апублікаваны да 1 студзеня 1929 года і знаходзіцца ў грамадскім набытку ўва ўсім свеце, бо аўтар памёр, прынамсі 100 гадоў таму.

Пераклад:

Гэты твор пашыраецца на умовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 Unported, якая дазваляе вольнае карыстаньне, пашырэньне й стварэньне вытворных з гэтага твораў згодна з умовамі прытрымліваньня і пазнакі ліцэнзіі ды аўтара арыгінальнага твора. Усе вытворныя творы будуць абараняцца той жа самай ліцэнзіяй, што й гэты.

← Przedmowa autora

Niaczyścik

Паэма

Аўтар: Аляксандр Рыпінскі

1853 год

Іншыя публікацыі гэтага твора: Нячысьцік.

Прапануем да спампаваньня!

NIACZYŚCIK,

Ballada.

„Stvar nijedna ne gospodi

Varh cjowjeka kako scena.”

SPIEVANJE G. G. PALMOTTA

Vlastellina Dubrovackoga.

(z Rękopisu.)

„I know not if the tale be true,

But as they sang, I sing to you.”

Ś PIEŚNI AMERYKAŃSKICH.

JAMU użo sto let budzie,

Staryje pomniać to ludzie;

Skażyć wam i Apanas:

Żyu, byu, Mikita u nas.

Na samym kańcu siała:

Tam jaho chatka była.

Dziéciej nia mieu, choć żanat,

A byu biedzien — nie bahat!

Bahactwa jon usiaho:

Imieu wiepra adnaho;

Da nie spażyu i taho!…

U-miasajed jaho nia biu,

Na pradaż każuć karmiu;

I tak dażdausia pasta.

Duszaż Mikity prasta!

Jon u siale usim swat,

Susiedam dorah jak brat;

Susiedki jaho lubili, —

A, czym mahli tym daryli.

I wot-tak jon sabie tleu:

Iwan zrabiu, Iwan zjeu!

Czasam, prauda, i upiusia;

Da z nikim jon nie swaryusia!…

Tolkaż na biadu swaju:

Imieu żonku, jak źmiaju. —

Czy ćwiarozwa, czy pjana,

Jak wiedźma była jana!.…

Kab jeje palaryż biu!

Nichto jeje nie lubiu!!…

....

Czuć było zapieu piatuch:

Jana użo, iz chaty szuch!

Nuż da żyda u-karczmu biecz!

A chto papausia naustrecz:

Tut kryku pouna było!

Aż prabudziła siało…..

I muż pakoju nia mieu:

Ni jon wypiu, ni jon zjeu,

Ni prasnuusia, ani spau:

Sztob czort jeje nie nasłau!

To kryczała, to klała!

I tak za nos uziała:

Szto biednyj użo mużyk,

Wot tak, tak, k’ tamu prywyk:

Szto, jej addau i sztany!

Pamahliż jej Szatany!!!

Każy Mikita nia żyu,

Pakornyj jak ciéla byu,

Szto chacieła to rabiu;

Pasłała u-karczmu: — iszou,

Czy u-Wialikdzień, czy u-Pakrou,

Czy u-Miesajed, czy u Post!

(Znać szto i jon nia byu prost!!!)

A kali kumok pryszou:

Sztob mużyka nie naszou:

Słała Mikitu u les;

I tam jaho turnuu bies!

Byle u-łasku jéj papaść

Iszou, biednyj, choćby kraść!…

....

Da jaszczoż nia-u-tom kaniec!

Atkul iszła pad wieniec,

Attul, każy użo nikoli,

Cerkwi nie widała boli.

I, jak mnie Marta kazała,

Czortu duszu zapisała.

Da czort to byu iz czarciej!

Mudrahēl niejkij, zładziej! —

Tak jon jej wierna służyu:

Hdzie ni paszła, pry niej byu;

Szto chacieła, to kupiu;

Mużyka jak moh duryu,

A żoneczce spahadau,

Usiaczyna padsuwau;

Pakul duszy nie pajmau!

Ni adzin szeptau susied:

Szto u-Mikity Boha niet.

Jany to użo i zhadali!

Pohladzim szto było dalij.

∗   ∗

∗

Jak my użo toja skazali,

U Mikity wieprak byu:

Jon jaho jak moh bludziu,

Sztob tolka post pierabyć.

Mikita nasz nia by łasy,

Żonkaż lubiła kiełbasy;

A czort za żonkaj chadziu!

Jak naczau jeje duryć!

Wot tak, tak, aszałamiu:

Szto, u post swinka zabiła —

Abskrabła i absmaliła —

Użo kiełbas narabiła —

Muż paszou wodki prynieść

Ad arandarki ciszkom:

I chacieli użo jeść —

Aż tut, nia było na czom.

Niaczyścik, znaisz, nia spau!

Tamu użo tak i być!

Jon ich zdumau skałacić.

Pabacz, szto im zaihrau!

Żonku: u-karszeń! pa tarełku;

Mikicie: u-zuby butełku;

Bul, bul, bul, bul, bul! i wot:

Paszła siwucha u rot!

Bies-że, rad szto ich pajmau.

Tak hładka, u samyj czas;

Sztob, i nia jeli kiełbas:

Druhij zahnuu im kruczok:

Cup! za miasa, daj uciok!

A, sztob nia było paznaki:

Nasłau koszki, da sabaki;

I usiakamu, u kutok,

Kinuu kiełbasy kusok.

Mikicicha, u-chatu mach!

Aż tut hlanuć, ażna strach!

Koszki miaukajuć, dziarucca!

Sabaki sabie hryzucca!

Usi ścieny, nuż traszczać!

Łauki i stały, skakać!…

A na pieczy, czort prachwost,

Uziauszy u zuby chwost,

Patul szczoki nadymau:

Aż, jak na dudzie zajhrau.

A pośle, zachachatau,

Pryhnuu na stoup, daj prapau!.…

Mikicicha, da muża!

Czuć szto niauchopić naża!!

— ”Jakijeż czerci u nas?

Ni harełki!, ni kiéłbas!

Chto naszu świninu zjeu?!

Hdzie ty harełku padzieu?!

Pastoj! sabaka! pastoj!”

Chrop! pa szczace — pa druhoj!

„Maja ciapier, maja ułaść!!”

Jak nie nacznieć jaho kłaść:

„Kab ty skroś ziamlu prapau!

„Astatnij raz paziewau!…

„Utu! niaczystaja twar!

„Pahanyj Baszkir, Tatar!!

„A sztob ty zdoch! sztob aśliz!!

„Kab ty zhareu! sztob pawis!!!”

………

………

Mikitaż taho nia czuić,

Szto jana tak hamanuić.

Jon-ta nia mnoha i piu,

Da czort s pantaliku zbiu! —

Każy, tak horka upiusia:

Szto, i z noh użo zwaliusia,

Abśluniusia — ubluwausia —

Pakiń jaho! sztob praspausia!

∗   ∗

∗

Mikicichaż, nie pjana;

Da użo czortawa jana!

Zachacieła: jak-ni-budz,

Sztoby Boha abmanuć!.……

A czort, i Boha mudrej!

Na usio prydumau zaciej!…

(K’ jamuż trudna raz papaśc.)

Na sztoż było muża kłaść?!…

Wić ksiądz Falkouśkij kazau:

Szto, Boh klaść nie prykazau.

Bo, chto choczyć druhich kłaść,

I każyć: sztob ty prapau!

Możeć i samże prapaść.

A usim takim, ciapier,

Wot: z Mikicichi prymier.

Jana, czuć toja skazała:

Bacz! zhareła, i prapała!…

Czort chatku smałoj abwieu,

Zażoh jeje — daj zapieu;

Jak u piekle jon pajeć.

Jamu i tut, usio rouna!

Chata użo czerciej pouna;

A czercieniat pouna kleć.

Skaczuć, wierciacca pa kleci;

Każy, jak chraszczony dzieci;

Usiakij wiesieł, da rad:

Szto ich baćku paszlo u-ład!

A szatanyż ich tam znajuć,

Szto jany za siłu majuć?!

Wot tak, jak ptaszki, latajuć!!…

Adzin zadumau skakać,

Spad łauki aż na pałać!

Druhij: cup, łup, na kałok;

I, tru-ru-ru, jak młynok!!

Treccij, chodzić na rahach!

Czortu niszto ni u-pramach!!!

Jetat, na ahoń dujeć; —

Ahu! zaniałasia kleć!…

Toj, dźwiery padpior, jak dub!

A toj, uziauszy kaciubu:

Szmyk! u chatu, skroś trubu,

I Mikicichu za czub!

Torhau, smorhau pa pału,

I pichnuu jeje u-smału!!!

……

Wotaż tabie! nia budź łasa!

Hdzież ciapier twaja kiełbasa?

.?.

Usio prapała, u-adnu nocz!

(A smała kipieła procz.)

I, na zautraja, czuć świet,

Mikicichi użo niet!

Usia wołaść tut pryszła:

I, nikoha ni naszła.

Chatka skroś ziamlu paszła!

.!!!.

Jaża zapisau tu sztuku,

Tym żonaczkam na nauku,

Szto skaromnaja tak lubiać:

Za kiełbasu duszu hubiać.

A takich u nas nie mała,

Wić ciapieraćka nastała;

Niszto użo im nia hrech!

Boh i cerkau, paszli u-śmiech!!

1853.

About this digital edition

This e-book comes from the online library Wikisource[1]. This multilingual digital library, built by volunteers, is committed to developing a free accessible collection of publications of every kind: novels, poems, magazines, letters...

We distribute our books for free, starting from works not copyrighted or published under a free license. You are free to use our e-books for any purpose (including commercial exploitation), under the terms of the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported[2] license or, at your choice, those of the GNU FDL[3].

Wikisource is constantly looking for new members. During the realization of this book, it's possible that we made some errors. You can report them at this page[4].

The following users contributed to this book:

- Gleb Leo

- Kwj2772

- Masur

- MaxxL

- Wieralee

- Tene~commonswiki

- Rocket000

- Keymap9

- Dake~commonswiki

- ChrisiPK

- Santoposmoderno

- Zscout370

- Boris23

- Abu badali~commonswiki

- Kyle the hacker

- Cumulus

- Noclip~commonswiki

- Ö

- Latebird

- Auralux

- Waldyrious

- Inductiveload

- VIGNERON

- Bastique

- Andux

- Amgine

- KABALINI

- Bromskloss

- AzaToth

- Bender235

- PatríciaR

- Il Palazzo-sama

- Smasongarrison

- Rei-artur

- Zanimum

1. ↑ https://wikisource.org

2. ↑ https://www.creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0

3. ↑ https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html

4. ↑ https://wikisource.org/wiki/Wikisource:Scriptorium

Table of Contents

Title page

Niaczyścik (1853)

Przedmowa autora

Niaczyścik

About