Аматарскі Зборнік (1929)

Exported from Wikisource on 20 верасня 2024 г.

Аматарскі Зборнік

Зборнік вершаў

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Прапануем да спампаваньня!

Я. ДАМАРОСЛЫ.

Аматарскі Зборнік

ЛІРЫЧНЫХ ТВОРАЎ, СЕЛЯНАК, ПОЭМАЎ, ГУМОРЫСТЫКІ І ЭЛЕГІЙ.

Сшыток № 1.

ВІЛЬНЯ

1929 год.

ВЫДАНЬНЕ Я. ХАРЫТОНОВІЧА.

Я. ДАМАРОСЛЫ.

Аматарскі Зборнік

ЛІРЫЧНЫХ ТВОРАЎ, СЕЛЯНАК, ПОЭМАЎ, ГУМОРЫСТЫКІ І ЭЛЕГІЙ.

Сшыток № 1.

ВІЛЬНЯ

1929 год.

ВЫДАНЬНЕ Я. ХАРЫТОНОВІЧА.

Беларуская Друкар-

ня ім. Фр. Скарыны Люд-

вісарская вуліца № 1.

ЗЬМЕСТ:

на стар.

Першае зерня

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

3

Эх, ты братка, мой вясковы

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

4

Малітва

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

4

Чаму?

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

5

Недасьпевана песьня

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

6

Плады прасьветы

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

6

Чыста, гладка, як па лёдзе

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

9

Лявонавы ўздохі

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

10

Ўсякаму сваё

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

11

Ідзе ўжо сьнег

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

12

Маральнасьць Цімоха

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

13

Успаміны бабкі з пад Вострай Брамы

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

16

Стоптана кветка

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

17

Магістрацкая рыба

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

18

Рузя

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

20

Антось Гарун

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

26

Цудны май

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

29

Гурчыць вада па каменьнях

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

30

Непатрэбны папуд

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

31

Гумарыстычны жарт

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

31

Напісана паслуговываючыся граматыкай Тарашкевіча і слоўнікам В. Ластоўскага

ПАМЫЛКІ ДРУКУ:

стар.:

радок:

надрукована:

павінна быць:

3

14

зьв.

мовай

мовай,

—

18

„

чужыя,

чужыя?

—

25

„

дурны

дурны,

—

2

зьн.

сьпелы

сьпелы,

5

14

„

многа

многа,

6

7

зьв.

хцвай

хцівай

—

12

зьн.

у нас

у нас,

7

1

зьв.

На нешчасьце

На нешчасьце,

—

4

зьн.

А па ём

А па ём,

—

8

„

зьмея —

зьмея,

між 8 і 9 зьнізу прапушчэна:

І пахлебства манера знаёма —

8

4

зьв.

нікога;

нікога —

—

11

„

ў Сойме

у Сойме

—

4

зьн.

за

за

25

3

зьв.

мець;

мець,

—

6

зьн.

не зьмянілася

не зьмяніласё

—

15

„

з засады

з засады,

26

3

зьв.

Антося

Антося.

—

4

зьн.

адзінай

адзінай,

27

2

зьв.

каронай

каронай,

—

5

„

зялонай

зялёнай

—

2

зьн.

волат

волат,

—

8

„

сваю;

сваю,

30

5

„

Мала вады

Вады мала,

—

11

„

крутавінах;

крутавінах,

31

7

зьв.

стане.“

стане.

—

9

„

кулакамі?

кулакамі?“

—

11

„

асёл!“

асёл!

—

15

„

уцякало.

уцякало“.

ЦАНА 1 ЗЛОТ.

Гэты твор знаходзіцца ў грамадскім набытку ў краінах, дзе тэрмін аховы аўтарскага права на твор складае 70 гадоў або менш.

Гэты твор не абавязкова ў грамадскім набытку ў ЗША, калі ён быў апублікаваны там цягам 1927—1964 гадоў.

Першае зерня

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Эх, ты братка, мой вясковы →

Прапануем да спампаваньня!

Йдзіце мілыя звароткі,

І нясіце сьвятло ў глуш.

Мо‘ вучоных загародкі

Вас прапусьцяць як, ану-ж!

∗

∗          ∗

Я навукаў тых „pragnionych“

Не праходзіў ні якіх,

І пішу, не для вучоных

Для сялян пішу сваіх.

ПЕРШАЕ ЗЕРНЯ.

Эх, вы брацьця Беларусы,

Зелянея й наша рунь!

Ўжо і нас бяруць спакусы,

Як заморскіх гэтых, вунь!

Сваёй мовай, ня чужою,

Станям штуку праслаўляць,

Я з пагардаю ліхою,

Мо‘ ня будуць нас тут гнаць!

Ці-ж нам думкі трэ‘ чужыя?

Ці-ж ня нойдземо сваіх?

Ці-ж мы вырадкі якія,

І горшыя ад усіх?

Будзьця-ж пышныя сабою,

Беларускія сыны!

Сваёй мовай, прастатою —

Хай сьмяецца хто дурны,

Адгукніцеся-ж прыхільна

На неўдалы мой тут сьпеў;

Мо‘ збудованы няшчыльна,

Гэта першы ледзь пасеў!

А мы справы не аставім —

Пастараемся далей:

Дзе падчысьцім, дзе паправім,

Каб было яшчэ ляпей!

А як першы будзя зжаты,

Гэты межавы загон,

Буйны, сьпелы, й не пачаты,

Ўсьлед другі аткрыя ён.

← Першае зерня

Эх, ты братка, мой вясковы

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Малітва →

Прапануем да спампаваньня!

∗

∗          ∗

Эх, ты братка, мой вясковы,

Долю ты сваю згубіў!

Для усіх настаў час новы —

А табе-ж такі як быў!

К твайму берагу нічога,

Не прыб‘ецца, мілы мой!

Трэска з помяту якога,

Ці лісток з голькі сухой.

Мала лепш, твая часіна,

Як жылі твае дзяды!

І цяпер табе мякіна

Пападаецца ўсяды.

Усе чынна, слаўна, гладка,

Чэшуць на табе язык —

Не надзейся на іх братка;

Ты для іх адно: „мужык“.

Ўсе кнігарні аж зіяюць,

А для нас дык няма тэм!

Чаўпню ўсяку падтыкаюць

Замест повесьцяў, паэм.

Дык разрозьнь ты сам нябожа,

Зерня першай чыстаты,

Бо, ні хто ў тым не паможа,

Ні суседзі ні браты.

← Эх, ты братка, мой вясковы

Малітва

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Чаму? →

Прапануем да спампаваньня!

МАЛІТВА.

Божа добры, справядлівы,

Кінь Ты вокам на зямлю.

Глянь што творыць люд ілжывы…

Як паганіць чэсьць Тваю!

Тваім крыжам асьвятляюць,

Так як сонцам, гідкі бруд.

Тваё імя уплятаюць

Ў розны збродні, ў розны блуд

З Тваім крыжам пасылаюць,

Нас на братнюю вайну.

І малітвы адпраўляюць,

За удачу, за сваю.

Богу хвалу пасылаюць,

Што вальней памог ўздыхнуць,

Самі-ж путы накладаюць,

І тым шляхам ўсьцяж ідуць,

Як іх ворагі хадзілі;

Перанялі іхні спрыт,

Волю, мову прыдушылі,

Хоць пагодны маюць від.

Ці-ж Твае сьвятыя словы,

Каб любіць увесь народ,

Так і зьнікнуць? І зьдзек новы

Пойдзя сьмела напярод?

Ці-ж паверыш, што ў краіне

Гдзе ўзвышаецца Твой крыж,

Твая праўда марна гіне,

Кожна подласьць ідзе ўзвыш?

Божа добры ўсяго сьвету,

Пачуй крык людзкой душы!

Ўціш Ты боль цяжкую гэту, —

З дапамогай пасьпяшы.

← Малітва

Чаму?

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Недасьпевана песьня →

Прапануем да спампаваньня!

ЧАМУ?

Разтлумачце дарагія,

Мне пытаньні завілыя,

Чаму і дзеля чаго?

Бо, я ўсьцяж сябе пытаю,

адказу ўсьцяж шукаю,

Й незнаходжу я яго.

Чаму гэтак ў нашым краю,

Ў местах многа жабракоў?

Чаму няма у звычаю

Цаніць гонар у паноў?

Чаму ў людзях няма Бога,

Адно толькі на славох?

І чаму людзей так многа,

Стогня ў цемры ланцугох?

Чаму ўсюды хрысьціяне,

Ідуць з крыжам на вайну?

Чаму нашыя сяляне,

Галадаюць на вясну?

Чаму гоняць ўсьцяж з касьцёла,

Нашу мову? І чаму

Ядавіта ўражда гола

Так пярэчыць усяму?

Чаму ўсьцяж над намі тупа,

Як прадвесьніца бяды?

Чаму сэрцэ так балюча,

Занывае інады?…

← Чаму?

Недасьпевана песьня

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Плады прасьветы →

Прапануем да спампаваньня!

НЕДАСЬПЕВАНА ПЕСЬНЯ.

Вечна ня сытая, доляй прыбітая,

Старонка роднае зямлі.

Дзе пад драмотаю, гора з галотаю,

Бацькі мае колісь жылі.

Сілай мяцежнаю, лапай драпежнаю,

У прагнасьці хцівай і злой,

Зьбіта, здратована, жыўцом пахована,

Заліта крывавай сьлязой.

Душа вяселіцца, пуць стужкай сьцелецца,

Ўсе вольныя шчасны ва ўсём.

А ты бяздольная, ў путах, бязвольная,

Ты стогнеш пад цемры ярмом.

Думкі высьнёныя, пышна зялёныя,

Ўсе зьмяты чужацкай нагой.

З пагардай дзікаю, злосьцяй падшытаю,

Сьмяюцца усьцяж над табой.

З душой нягоднаю, над табой роднаю,

Зьдзекі з пагардай жывуць.

Сьлёзы зрываюцца, у душу раняюцца,

Песьні акончыць не даюць.

← Недасьпевана песьня

Плады прасьветы

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Чыста, гладка, як па лёдзе →

Прапануем да спампаваньня!

ПЛАДЫ ПРАСЬВЕТЫ.

З кожным днём у нас поступ ідзе,

І што раз мы вумнея й вумнея,

І прасьвета між намі цьвіце,

З кожным днём ўсё сільнея й сільнея…

Ды відаць лёс нам выпаў такі;

Дзе ні гляняш манера знаёма —

Эх, і колькі-ж жулья ў нас, браткі!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Гэты вечна не плаціць даўгоў;

Той махлярством жыцьцё пражывая;

Той за грош утапіць вас гатоў;

Той чужым, бы сваім карыстая;

Той таварыша ў змоўлены час,

Прадае за вуглом пакрыёма —

Эх, і колькі ж жулья паміж нас!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Той за грошы дастаўшы „дыплём“,

Безсумленна людзей абірая,

На нешчасьці на горы людзком,

Сабе роскаш і сыць набывае;

Той за бэзцэн набыўшы гнілья,

Ім таргуя у „краме“ і дома —

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня простых ўсё, братку, вядома.

Гэты жончыну чэсьць прадае,

Каб на службе дастаць павышэньне;

Той здрадзецка сакрэт выдае;

Той к махлярству шукая здарэньня;

Той крычыць: альба ён, альба я?

А дваім, жыць на сьвеце нам цесна —

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

А жывём мы, здаецца ўсе чэсна.

Гэты ціха бы злодзей крадзе,

І зладзействам хварэя на пана;

Той працэсы заводзіць у судзе,

А той пьянствуе ў кнайпе да рана,

Хоць галодная мерзьня сямья,

І на‘т сесьці няма на чым дома —

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Гэты зьвёўшы суседа дачку,

Напладзіўшы дзяцей пакідая;

Гэты бачыць што ёсьць на руку,

Жонку брату свайму адбівая;

Той з каханкай ў змоўляны час,

Вядзе баль, сямью кінуўшы дома

Эх, і колькі-ж жулья паміж нас!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Гэты лісім віляя хвастом;

Той праз карты шукая нажывы;

Гэты паліць уласны свой дом;

А той сьведка за грошы ілжывы;

Той лісьлівы, а ў сэрцы зьмея,

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Ўсякі сьцежкай адною ідзе,

Каб было што заціснуць у жмені,

А паём, хай трава ня расьце,

І пахлебства манера знаёма —

Бы напоўніць свае ледзь кішэні;

Той крычыць: патрыот гэта я!

Рэшта ўсё машкара ледзь зьнікома —

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Дэфраўдацый хоць грэблі гаці,

Але „злодзей“ назваць, дык нікога —

Мужыку-ж аглабельку ўкрадзі,

Дык зладзейска чакая дарога

Усе крадуць, што аж стогня зямля,

Аж цябе забірае аскома —

Эх, і колькі ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Той паслом зноў у Сойме сядзіць,

Прадстаўляючы важну фігуру,

Хоць чужым сваю гаць загаціць,

Мая склонную надта натуру,

І сумленнасьці людзкай судзьдзя,

Сваю збруджану кінуўшы дома —

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

Ў цябе грош хто пачуе які,

Хоць да раны кладзі; а спаткая,

Лістам сьцеляцца, добры такі,

А пазыч, дык усё прападая

І, абходзіць цябе ўжо здаля,

А прыдзі, дык немашака дома

Эх, і колькі-ж між намі жулья!

І ня з простых ўсё, братку, вядома.

І так дзе чалавеча ня глянь,

Ўсюды подступы, хітрасьці, здрады,

А зладзейства віруя бы здань —

Пражылі людзі дзень, дык і рады!

За то баляў — аж неба гудзе,

Ўсе весяляцца мерам у раю;

Ма быць болей няма так нідзе,

Як у нашым „прасьвечаным“ краю.

← Плады прасьветы

Чыста, гладка, як па лёдзе

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Лявонавы ўздохі →

Прапануем да спампаваньня!

ЧЫСТА, ГЛАДКА, ЯК ПА ЛЁДЗЕ.

Бы той пырнік у гародзе,

Разьвялося ў нашым родзе,

Каб украсьці што, дый годзе!

А ў паноў толькі зірні.

Там ледзь толькі дэфраўданты,

Сьпевакі, ды музыканты,

Ўсе вучоныя і франты,

А каб красьці — ані-ні.

Грыміць ўсюдых з рэстаўрацый,

А там грошы з дэфраўдацый,

З нагарод, з рэнумэрацый,

Плывуць толькі і плывуць!

Хоць нам хлеба недастатак,

Зато году ўжо пачатак,

А трынаццаты дадатак —

На наступны год дадуць.

К нам культура па дарозе,

Ў саламяным едзе возе;

Паслы ў Сойме і ў вастрозе;

Вязьня мая ўсякі дом.

Ўсюды модныя салёпы,

І жабрацтва ў нас на копы,

І праступнікам „урлёпы“

Паўгадовыя даём.

Грошай мы ня пазычаем,

І ўжо Цара свайго маям,

І „Крыніцы“ ня чытаям,

Чужых фірм ня хочам знаць!

Чыста, гладка як па лёдзе,

Бальшавізм ўсюды ў модзе,

І падаткі ў гэтым годзе,

З каміноў будзем даваць.

Хоць замоклі ў нас загоны,

Зато золата на тоны

Мы купляям, і мільёны

Як па масьле йдуць у нас!

Сваё маям выстарчаньне,

Й карнавальнае гульляньне,

Мы ўсё выпаўніць у стане,

Хоць кароткі маям час.

Балівія з Парагваям,

Штурханцы тычуць наўзаям,

Ліга ведамым звычаям,

Рэфэраты ўсьцяж вядзе.

Кулак Стрэзэман зьбівая,

Літва Вільна ўсьцяж чакая,

Тарыф почта падымая,

Дарагоўля аж гудзе.

← Чыста, гладка, як па лёдзе

Лявонавы ўздохі

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Ўсякаму сваё →

Прапануем да спампаваньня!

ЛЯВОНАВЫ ЎЗДОХІ.

Жаба балотня, як лета настаня,

Па купью скача і па сенажаці,

Хто-ш ёй бароніць, гэтага скаканьня

, Скача як хоча, і як ёй прышлося.

Мая прыгожу зялёненьку скуру.

Эх, каб здаецца, мець яе натуру!

Спортсмэнам быў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

Цялё перастае раставіць ногі,

Задзярэ галоў і вылупіць вочы,

Й мыкня гэтак, пасярод дарогі:

Слухайся людзі, калі хто ахвочы,

Покі ня пойдзя у сваю кануру.

Эх, каб здаецца, мець яго натуру!

Сьпеваком быў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

Груган як бачыць курыцу ў гародзе,

Зрэнькі наставіць — бо, ўжо так вядзяцца

Ад самых продкоў, ў гругановым родзе,

Каб толькі дзерці, дзе што пападзецца.

Ўпадзе бы куля, і дзярэ ёй скуру —

Эх, каб здаецца, мець яго натуру!

Лекарам быў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

Сабаццы часам, хоць і дастанецца,

Калі на дзеда з торбай нападзе.

Зато пан лашчыць і усё мінецца,

Боль і зьневага раптам прападзе,

Што аж забрэша, здаволены здуру.

Эх, каб здаецца, мець яго натуру!

Ў газэты пісаў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

Сьвіньня у гародзе, мае досыць волі:

Рыяцца у бульбі, ідзе пасьля ў грады.

Там напасецца, усяго даволі,

І не зважая, хто ня будзе рады.

Хоць хто й пачэша часамі ёй скуру —

Эх, каб здадцца, мець яе натуру.

Паслом быў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

Індык надзьмецца, бы турэцкі паша:

Крыльля распусьціць; сам бы патароча;

А фігурыста-ж! так бы Ліга наша:

Шолах пачуя, зараз забалбоча,

А колькі-ж пыхі! хоць балбоча здуру.

Эх, каб здаецца, мець яго натуру!

У Лугане сядзеў-бы я можа.

Божа.....Божа.....

← Лявонавы ўздохі

Ўсякаму сваё

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Ідзе ўжо сьнег →

Прапануем да спампаваньня!

ЎСЯКАМУ СВАЁ.

Эх, каб меў прынамся, у цяперашнім трапе —

Думая дырэктар, на мяккай канапе.

Ў кішані свабодных, тысячаў са дзьвесьце!

Меў-бы камініцу, у вялікім месьце.

Паехаў-бы з жонкай зараз заграніцу:

У Парыж, у Лёндан, ў Монтэ-Карло, ў Ніццу.

Важныя асобы, у сябе прынімаў-бы,

І, тады ў міністры бадай што папаў-бы.

Эх, каб хоць сто тысяч, было ў маёй скрыні!

Думая купчыха на цёплай пярыні:

Ніводнага-б балю я б не прапусьціла,

Й да сябе заўсёды-б гасьцей бы прасіла;

Мела-бы павагу і ў людзях і дома;

Наймаднейшым аўтам езьдзіла-б, вядома;

Выдала-б дачку я тут за генэрала.

Тады я сапраўднай паняю-бы стала.

Эх, каб тысяч з дзесяць! Думая на балю,

Уладарка гмахаў, у японскім шалю.

Новы капялюш-бы я сабе купіла;

Сукенку на модну, зараз-бы зьмяніла;

У доме інакшу завела-бы моду;

І у ванну толькі ружовую воду,

І у тэатры толькі, ў лёжы-бы сядзела,

Й апрыч свайго мужа каханка-бы мела.

Эх, каб тысяч со тры, далі нагародных!,

Думая ўрадавец, хоць і ня з галодных.

Ў вышэйшую школу, паслаў-бы я дзетак;

Лепшу абстаноўку, завёў-бы я гэтак

Справіў-бы для жонкі, лепшае убраньне;

Мо‘ лепш бы любіла — бо, цяпер ня ў стане;

І нават кватэру на лепшу зьмяніў-бы

І, тады бадай што чалавекам быў-бы.

Эх, каб пару тысяч, падмога-б якая!

Ладзячы драбіны, Янка уздыхая:

Зямелькі кусочак, сабе дакупіў-бы;

Коніка другога, зараз прыдабыў-бы;

Завёў-бы кароўку, для гною другую;

Падправіў-бы хату; не купляў-бы хлеба;

Тады гаспадар я, быў бы так як трэба.

Эх, каб мне хоць з сотню мая дарагая!

Ў кажушку хлапчына, з мілой разважая.

Я-бы сабе сьвітку, новянькую справіў;

Сваю-б гаспадарку, хоць крыху паправіў;

Збудаваў бы комін няхай яно зьгіня!

Тады-б можа была-б, і ты гаспадыня.

Як-жа мне жаніцца, з табою зязюлька?

Калі ўсё багацьце, кажушок ды люлька.

← Ўсякаму сваё

Ідзе ўжо сьнег

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Маральнасьць Цімоха →

Прапануем да спампаваньня!

ІДЗЕ ЎЖО СЬНЕГ.

Ідзе ўжо сьнег…

Лятуць, белыя лепясточкі,

На сьпячую зямлю, ў зімовым сне глухім…

Быдта лістоў якіх, парваныя кусочкі;

Калісь мо‘ дарагіх — цяпер ледзь скуматочкі:

Калісьці ўсё міне — трэба згадзіцца з тым…

Ідзе ўжо сьнег…

Пакрыў, і блізкасьці і далі

Каберцам сьнегавым — бы ў пропасьць запаў сьвет…

Юнацтва дні мае, з магіл сваіх паўсталі;

Салодкім мрояньнем, ў душу мне зашапталі.

І, сьцерлі бы той пыл, нядолі й суму сьлед…

Ідзе ўжо сьнег…

Зямля, ўся льсьніцца і бялея:

Так быдта-бы на век, заснула ўжо для ўсіх…

Ды іскарка жыцьця, пад той скарупай тлея —

Й ты Беларусь мая, ня бойся што завея,

І ты, так бы зямля; не гасьня хай надзея,

Прыдзе вясна, і ўсё так зьгіне бы той сьнег…

← Ідзе ўжо сьнег

Маральнасьць Цімоха

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Успаміны бабкі з пад Вострай Брамы →

Прапануем да спампаваньня!

МАРАЛЬНАСЬЦЬ ЦІМОХА.

Жывучы маральным жыцьцём я заўсёды,

Нікому на сьвеце крыўды ня зрабіў.

Хай маё перойдзе — абы ня псуць згоды,

Калі хто пакрыўдзіць, мсьціцца ня любіў.

Бо, гэта ня добра і Бога абраза,

Каб адзін другога, крыўдзіць заўсяды:

Суды, адвакаты, найгорша зараза —

Як жыву на сьвеце, не хадзіў туды.

Ніколі, нікому, не зрабіў я шкоды;

Любіў маладзейшых, паважаў старых,

І толькі імкнуўся, заўсёды да згоды,

І ня быў лакомы да грошай чужых.

Стараніўся сваркі, як бяды з агнём;

З суседам як трэба, у прыязьні я жыў.

Жывучы заўсёды маральным жыцьцём;

Нікому у жыцьцю я, крыўды ня зрабіў.

Крыўды, ашуканства і подлых намераў;

Каб узяць чужое вось-жа ні цярплю!

Бо, такія людзі, падобны да зьвераў,

І для іх патачкі, даваць ня люблю!

Гатоў падзяліцца, апошнім куском;

Ніколі, нікому грошай ня скруціў.

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нікому ў жыцьцю я, крыўды ня зрабіў.

Жыву сабе скромна: дзеткі, жонка-Ганна;

Другім ня зайздрошчу; хвалю ласку Бога;

Чыстае сумленьне, душа ненаганна

І, больш чалавеку, што-ж трэба да тога?

Жыві як Бог кажа: будзь чэсны ва ўсём;

Глядзі каб нікога, ня зьвёў, ні акпіў!

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нават я малому, крыўды ня зрабіў.

Была у суседа, сірата дзяўчына,

Падлётачак гожы — ружовы наквець!

Стаў я прыглядацца — губкі як маліна,

Ну і закахаўся — так для жартаў ледзь —

А яна сапраўды, вядома дурніца.

Бо, глупы жаночы, бачыш, гэты род.

Ня мог-жа я здуру, ўзяць дый ажаніцца!

Жартам, нек там жартам — завязаўся плод.

Бачу я што дрэнна, гэта-ж ня пустое!

Гадоў толькі дваццаць, меў ледзьве тады —

Яшчэ табе возьме, й прыкіне малое!

Выкруціцца трэба з гэтае бяды.

Кінуў я любосткі; далей ад ліхога —

Дзяўчына пульхнее; бацька ў суд падаў!

Але бачыш сьведак, ня было да тога,

Ня мог даказаць ён, і справу прайграў.

Па судзе нек хутка, хлопчык нарадзіўся

Ім у гаспадарцы — падарунак з неба.

Пастух свой, падмога, а я ажаніўся

Тым часам з другою, і жыву як трэба.

Праўда што дзяўчына змарнела патом,

Але хто-ж ей вінен? Ці ж я віной быў?

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нікому ў жыцьцю я, крыўды ня зрабіў,

Брат мой аддзяліўся, дзель лепшую ўзяўшы:

Не хацеў судзіцца з родным братам я.

Бо, з адной-жа маткі — як там не казаўшы,

Ды, ўсё-ж пакравенства, и братняя сям‘я —

Хай ляпей да Бога, крыўда йдзе з агнём!

Крыўдзіцялю-брату гумно я спаліў.

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нікому ў жыцьцю я, крыўды ня зрабіў.

Раз вышла патрэба, будаваць мне домік:

Грошай недастача і цяжка пара.

Вось, на краю вёскі, помню як сягоньні,

Жыла ўдава з сынам — матчына сястра.

Мела там ня многа даўняга запасу:

Пазычыла грошай — няхай на іх звод!

Усё-ж такі цётка, і з даўняга часу —

Зьвярнуць абецаўся, на наступны год.

Мінуў годзік праўда, цётка яшчэ жыла,

А посьля й памерла — так Бог захацеў;

А мне гэтым клопат вялікі зрабіла —

Прыняць хлапца мусяў, і хатку на хлеў,

І зямлі кавалак, і садочык к тому.

Гэтак мае людцы, дзеецца ва ўсём.

А падрос хлапчына — дык выправіў з дому.

Бо, ўжо напаўняўся сваімі мой дом.

Яшчэ стаў спрачацца нягоднік са мною —

А усё-ж праз людзі быў той нагавор —

Ў чужой вёсцы быдла пасе, а зімою

Ходзіць на работу ў не далёкі двор.

Зьвярнуць што ўзялося? Што-ж было-б у том?

Зямліцу-б спустошыў, а грошы-б прапіў.

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нікому ў жыцьцю я, крыўды ня зрабіў.

Раз вяпрук суседа, папаўся ў гародзе —

А ўжо быў на добра, у струкох гарох.

Выцяў разоў пару, і на гэтым годзе:

Тры дні пакавэнчыў — на чацьвёрты здох.

Ці-ж я тут віною? Трэ было ня лесьці!

Мясьнік гэтак сама: з мясам надаеў,

Я кажу: каханы, трэ было ня несьці!

Каб ты не прыносіў, дык я-бы й ня еў.

Раз выпіўшы чарку: падхмялеў нямнога.

Жонка як вядома, стала папракаць —

Піхнуў разок толькі, і болей нічога!

Бо, жонцы патолі ня трэба даваць.

Тыдзень пахварэла, й пахаваў патом.

А людзі збрахалі: што жонку забіў.

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцьём;

Ніколі ў жыцьцю я, крыўды ня зрабіў.

І цяпер жыву я, хай людзі гавораць,

Што сабе там хочуць! Што ж будзеш рабіць?

Язык ня завяжыш; ня возьмеш на вобраць!

Але я маральна далей буду жыць.

Можа яшчэ скажуць — здольная ваўсём —

Што я да суседа, да жонкі хадзіў?

Жывучы заўсёды, маральным жыцьцём;

Нікому ў жыцьцю я, крыўды не зрабіў.

← Маральнасьць Цімоха

Успаміны бабкі з пад Вострай Брамы

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Стоптана кветка →

Прапануем да спампаваньня!

УСПАМІНЫ БАБКІ З ПАД ВОСТРАЙ

БРАМЫ.

Маладая і рухава;

Ці вясельле ці забава;

Кожны сьпешна бярэ ў скокі:

Час той мілы, час далёкі…

А хлапцоў няма адбою,

Так бы гусі за табою.

— Лю-б-а-в-а-ў-с-я ў-с-я-к-і м-н-о-й!

Грудзі пышны; стан павабны;

І сукенак выкрай зграбны;

Вечарыны, залецанкі,

Сьмехі, жарты, погулянкі;

Кажды зараз асыстуе:

Садзіць, скача, паслугуе.

— К-а-в-а-л-е-р-а-ў м-о-д-н-ы-х р-о-й!

Танцы, музыка, карэты,

Шоўкі, цюлі, брансалеты;

Пальцы зьяюць ат брыльянтаў;

Не адбіцца ад тых франтаў;

Да паслугі дзьве дзяўчыны,

І, пуховыя пярыны.

— І ш-т-о д з-е-н-ь т-о н-о-в-ы строй!

Люстры, пудры, дом як цацка;

Васкаваная пасацка;

Што дня музыка іграе;

Абед — што душа жадае;

Мэблі плюшавы ў пакою;

А мужчыны чарадою

Т-а-к б-ы м-у-х-і й-д-у-ц-ь на леп!

Прашлі вальсы і кадрылі;

Змаршчкі твар увесь пакрылі;

Вочы згасьлі; кроў застыла;

Ўжо ня трэба парфум, мыла;

Грудзі зьвялі, састарэлі;

Усе шаты спалавелі.

— Х-т-о з в-а-с г-р-ошык д-а-с-ц-ь н-а х л-е-б…

← Успаміны бабкі з пад Вострай Брамы

Стоптана кветка

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Магістрацкая рыба →

Прапануем да спампаваньня!

СТОПТАНА КВЕТКА.

Погляд, сустрэчы, чулыя прызнаньня,

— Так пачынаем мы да сэрца пуць.

Крок гэта першы толькі да каханьня,

За ім другія поступам ідуць.

Ўздохі, намеры, зрок хцівы, упарты,

І сьціск, бязумоўны цёплае рукі.

А там пагулкі, там сьмехі і жарты.

— Гэта к каханьню крок ужо другі.

Там пудамэнту ўжо растуць высоты,

Пад непарушным мілым бажаством.

Абагамленьне, і сіла пяшчоты,

Вера й атданасьць ўсяго і ва ўсём.

Мілыя словы, тайныя спатканьні,

Сум і трывога, думкі кажды дзень.

А запэўненьняў, просьбаў, прысяганьня!

— Гэта крок будзе на выжшу ступень.

Ціхай кунегі, часы залатыя,

І узаемнасьць плыве да нябёс,

І пацалункі льюцца агнявыя,

І усьцісканьня чулыя да сьлёз.

І пад наплывам: ласк, абняцьцяў мовы,

Нерэсьце ўзяты непрыступны вал…

Патухлі жарсьці; зьнік парыў агнёвы;

І з пудамэнту рунуў ідэал.

Цьвет кветкі зьмяты; ладыга зламана;

І ўся чароўнасьць прапала як дым!

Сама багіня лёсу ўжо аддана

І не адна — бо, з дзіцянём малым.

Горкія сьлёзы; ўздохі, нараканьня;

Дзень толькі шэры наступіў жыцьця.

Ганьба прад сьветам; стыд і наніжаньня;

Гадоў пацехі быдто й ня было!

Барацьба цяжка, за два існаваньня,

І жыцьцё мутнай струёй пацякло…

А абагоўнік, з халоднай душою,

Новай ахвяры шукае сабе.

Зноў прысяганьня, з ілжывай мальбою,

Скрозь растачае, ў ганебнай імгле.

Зноў забароннага дастігшы плоду,

З чуцьцём зьвярыным, пачне унікаць.

І ва ўсім сьвеце, вайшло гэта ў моду:

На чужых сьлёзах, роскаш будаваць.

З чорным сумленьнем, з чуцьцём заплясьнелым,

Мілы каханак бавіцца уноў;

Ў канурцэ беднай, з сэрцам скамянелым,

Плача над зыбкай, стоптана любовь…

Праляцеў птушкай мілы стан дзявочы,

Душу пакрылі асеньнія дні.

Сэрца разьбіта; заплаканы вочы;

Завялі ружы, патухлі агні…

Песьні акончыць не даюць.

← Стоптана кветка

Магістрацкая рыба

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Рузя →

Прапануем да спампаваньня!

МАГІСТРАЦКАЯ РЫБА.

Ўздумаў я зьмяніць кватэру,

(Гэта ў Вільні тут было)

Бо, ўсё дорага ня ў меру

А тут якраз падыйшло:

Домік новы будаваўся —

Я наперад загадзіў,

Акончылі, перабраўся,

І паціханьку зажыў.

Чалавек я небагаты —

Бы мужык ваш па зіме.

Дом-жа новы без аплаты,

Чаго-ж лепей трэба мне?

Пражыў месяцаў чатыры,

І нейк раньняю вясной,

Мне прыносіць дзьве паперы,

Гаспадар шаноўны мой.

Ў тых паперах, як гром з неба!

Неспадзеваны зусім.

— Ў магістрат падатак трэба,

„Лёкаторам“ плаціць ўсім.

А я ўсё-ж такі ня веру,

Тут нячысто што-то брат!

Ўзяўшы гэную паперу,

Іду сам у магістрат.

І пытаюся ласкава,

Ў пахнючых тых паноў:

„Паглядзеця, што за справа?

Няма-ж плат з новых дамоў,

На пятнаццаць аж гадоў“.

Доўга ў кнігах там шукалі,

А я зьдзіўляна стаяў.

„Каб закону там ня зналі?

Таго, што я сам чытаў“?

Паказаўся пан пузаты,

Зьмерыў з галавы да ног

Мяне й кажа: „з кождай хаты

Пабіраецца налог“.

Пробуй — дакажы такому,

Што у Польшчы ёсьць закон.

Не паверыць ён нікому,

Бо, закон, дык гэта ён.

Пашоў; сэрца аж траслося

Ад непраўнасьці такой:

„Эх, жульё як разьвялося“!

Гавару я сам з сабой.

Аж нарэсьце я дазнаўся,

Ў чым загвоздка тут сядзіць.

Мне сам ўласьнік мой прызнаўся,

Што сьмяшно нат гаварыць:

„Вышла змылка“, так сказалі,

Ну, дык што-ж будзеш рабіць?

Мы ўжо ў кнігу запісалі,

Значыць трэба заплаціць.

Не турбуйцеся паночку,

Што плоціце наперод,

На шаснаццатым гадочку

Вам залічаць гэты год“.

„Дзякуй вам“, кажу, за раду,

Але фігу я ім дам!

Няма дурняў па загаду,

Бо, пісьменны я і сам.

І сарвалася так рыба —

Неудалы быў палоў!

— Не ядзін-жа я тут хіба,

Для вучоных тых паноў,

Ну і як бы вам здалося?

Ніхто больш не ўспамінаў!

Так і дасюль засталося —

Ні хто гроша там не даў.

А палоў там быў харошы,

Памешканьняў пяць і сам

Ўласьнік, во, былі-бы грошы —

І цяпер жыву я там.

Мо‘ забылі ў тым прытулку,

Бо, ужо год прайшоў па тым:

На Сьняговым перевулку,

Дом пад нумарам другім.

Ды задарма не сьпешайце,

Шкода будзе тых гадзін!

Пільна „Dzieńnik“ прачытайце:

Нумар 51.

Сьцігаць праўна я ня ўмею,

Але раду хачу даць:

Кіньце ўрэсьце вы Расею —

Годзі ў жмуркі нам гуляць!

← Магістрацкая рыба

Рузя

Паэма

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Антось Гарун →

Прапануем да спампаваньня!

РУЗЯ.

(селянка).

Рузя слаўная дзяўчына,

Хто зірне дык цмакане!

Ўецца цёмная чупрына,

З дзіўным чарам ў глыбіне.

Губкі вішні што зрасьліся;

Шчочкі ў Рузі аж цьвітуць!

На лбе кольцы завіліся;

Бровы — к пропасьці вядуць.

Вочы піўныя жывыя,

З зыркім вогнікам на дне,

А захопныя такія —

Агнём паляць як зірне.

Грудзі пекняць, стан дзявочы,

Выпукляючы пакроў,

І нявольна надзяць вочы —

Што у пекла-бы пашоў!

Матка Богу трох аддаўшы,

Такіх амаль як яна,

І апошняй дачакаўшы,

Ёю толькі і жыла.

І ўжо мужа выбірала,

Для пястункі, для свае,

Разчулянна праваджала

Зрокам старчым стан яе.

Але сэрца мілай Рузі,

Ўжо таварыша нашло,

І бы кветачка у лузі,

Цешыласё і цьвіло.

Ад гарачых пацалункаў,

Аж тапнело ўсё да тла!

Поўна мараў, сноў, лятункаў,

І любоўнага цяпла.

Нэктар дзіўнай насалоды,

Хціва і потайна піло.

І, жадало ўсьцяж свабоды,

Каб упіцца ім магло.

Маці перасьцярагала,

Каб не зганьбіла іх дом,

Але бедная ня знала,

Што ўжо было па ўсём.

А віноўнік уцякая

Шукаць шчасьця ў белы сьвет,

З сабой Рузю намаўляя,

Каб скрыць ганьбы яе сьлед.

Эх, ты Рузя дарагая,

Зьгінеш бедная мая!

Жыцьцём сьцёртая, старая,

Матка што пачне твая?

Пойдзе без пары ў магілу;

Скаратаяш яе век.

А застацца не над сілу,

Знасіць сорам, ганьбу, зьдзек!

Папрок вечны, нараканьня;

Супакою ані чуць:

Жыцьцё горкім табе стане;

Сьлязьмі вочы заплывуць.

Чым пацешыш ў гэту пору,

Дні маркотныя свае?

Будуць рады, твайму гору,

Ўсе зайздросьніцы твае!

Сядзіць Рузя і гаруя,

Не знаходзіць болей слоў,

А пад сэрцайкам нуртуя

І дзіцятка і любоў.

І жаль маткі, што як з сонцам

Столь пражыла дзён сваіх!

І тых кветак, пад ваконцам,

Што любіла гэтак іх.

Ужо соняйка высока,

Асьвячая Божы сьвет:

Рузя з мілым ужо далёка,

На сустрэчу шчасьця й бед.

— о —

Прышло лета, наступілі

Зімы сумнай халады,

А пра Рузю ўсе забылі

І зацерліся сьляды.

Толькі матка не забыла

Аб тым скарбе, аб сваём,

Бо, яна паведаміла

Сваю матку аб усём.

Бацька злосьлівы часамі

Пры рабоце забурчыць:

Непрыстойнымі славамі

Пакракне і, замаўчыць.

Аж пісулячка малая,

З места дальняга прышла:

Бабку ўнучкай паздраўляя,

Што віноўніцай была.

І щто зяць яе ня шлюбны,

Дачку любіць, як любіў

І, що быт маюць ня трудны —

Маткі гнеў тут весь астыў.

Трэ згадзіцца з такім трафам.

— Як-жа яна там жыла? —

Ён? — вулічным фатаграфам,

Яна? — швачкаю была.

Але так бы кветка ў лузі,

Толькі ўсьцея расьцьвісьці —

Каса скосіць. Так і Рузі

Свайго шчасьця не найці!

Уляцела ўсё далёка,

Распырхнулася бы дым! —

На чужбіні адзінока,

І з дзяцёначкам малым.

Стаіць швейная машына:

Адзін спосаб да жыцьця,

А на крэсялку тканіна,

Прынесяна да шыцця.

Вузка ўбогая каморка,

Караватка пекніць кут,

Абразок і доля горка,

Ўсё багацтва Рузі тут.

А любоўнік вераломны?

Весь запал ужо пагас!

На кляцьбу сваю ня помны,

Ўжо з другою дзеліць час.

Гук: Вайна! разлёгся рэхам

І, адгукнулась: вайна!

Страсянула усім сьветам;

Ўскалыхнула ўсё да дна.

Усякі моліцца і плача;

Дарагоўля — не дай Бог!

Хвасты, холад, недастача;

Ўсякі ўсё пражыў што мог!

Страляніна, барыкады,

Ані хлеба, ні мукі,

Рэвалюцыя, напады,

Самачын, бальшавікі!

Рузя бедная марнея,

Бяз пары ўжо адцьвіла,

І дзіцятка мізарнея,

Найці працы не магла.

І з пачуцьцём рупнай маткі,

Для дзіцятка ледзь жыла,

Прадала ўсе манаткі,

І машыну прадала.

Ўжо-б вярнулася б да дому;

Уцячы каб ад бяды.

Ці-ж неведама нікому

Ехаць як было тады?

Да вагонаў не дабіцца,

І ня выйдзяш, хоць крычы!

Дзе-ж ёй з дзіцям там садзіцца?

А людзей як шаранчы!

Ўсе аблепляны вагоны,

Бы ля вульля пчолаў рой:

Верх, бакі і ўсе староны —

Зьгінеш Рузя — Божа мой!

Ў ногі-б пала: бацьку, матцы,

Ня цярпела-б гора так!

Бо, бацькі на гаспадарцы,

Ды дабрацца да іх як?

За апошні грош з машыны

Апарацік набыла

І, таксама як мужчыны,

Па бульварах пачала:

Пяць мінутавыя зьнімкі,

Бо, умела гэту часьць.

Можа гэныя карцінкі,

Ей памогуць, як Бог дасьць?

Такім чынам зарабляла,

Хоць пражыць хапала чуць —

Летам з кодаком стаяла,

Зімой жыла дзе-небудзь.

Быў на гэтую часіну,

Крэўны з матчынай рукі:

Жалеў моцна ён дзяўчыну —

Дабрадушны быў такі.

Не прасьледаваў крэўнячку,

Й быў жанаты чалавек.

Меў сыноў двух — ня уроды,

Адзін з іх быў ахвіцэр —

Няма на старэчы годы,

З іх ніводнага цяпер.

Адзін памёр, як вучыўся;

Меў дванаццаць ўжо гадоў,

А другі — той застраліўся,

Ў афіцэрах быўшы зноў.

Што там было — мрокам крыта,

Ганарысты надта быў,

Не сьцярпеў чаго-сь — і квіта;

Гадоў дваццать тры пражыў.

Цяпер дачку гадавалі,

І ля Рузі там жылі,

Як маглі, так памагалі —

Самі бедныя былі.

Ў іх дачушку астаўляла,

Каждый раз пад іхны сьцень,

Сама грошы зарабляла,

Каб пражыць там які дзень.

Але ў гэтым самым часе,

Крэўняк моцна захварэў,

І ў ліхвярскім амбарасе,

Жыць на сьвеце не схацеў.

І не стала ёй апекі,

Ў крэўняку прыхільным том,

Распрашчалася на векі

І, чужы стаў іхны дом.

Лета разы тры мінала,

Ў заверусі тэй ліхой,

Рузя зьнімкі ўсё зьнімала,

Шыла дзе магла зімой.

А дачушка падрастала,

Была зоркай ў горы том,

Разьвяселіць так бывала,

Што і гора ні пачом!

Вось прадаўшы апарацік,

І за выручаны грош,

Набыла сабе халацік,

Для дачушкі капялюш,

І пусьцілася ў дарогу

Не чакаўшы халадоў,

І на рэсьце дзякуй Богу,

Ужо ехала дамоў.

Хоць там шчасьце не чакала,

Ды прытулак будзе мець,

Яшчэ выцерпіць не мала,

Але-ж больш чаго хацець?

Сама-ж гэтага хацела —

На каго-ж тут наракаць?

Ўсё бы — казка праляцела,

Чаго-ж болей цяпер ждаць?

Прашлі часы насалоды,

Наступіў будзённы час —

Маладыя нашы годы

Ня прыходзяць другі раз…

Вось, дабраліся нарэсьце

Ў сваю родну старану,

Вось, бярозкі: ў гэтым месьце

Прытулялася к яму…

Вось, кусточкі дзе сядзелі

Правадзіўшы цудны час.

А тут… й сьлёзы заблішчэлі —

Пацалунку першы раз…

Посьля… посьля… і ўздыхнула;

Жаль здушыўшы у сабе,

На дачушачку зірнула

Й прыгарнула да сябе.

Сэрца болесна заныла —

Здраднік… і нягодны чмут…

Як наўокала ўсё тут міла,

Чаму-ж ёй так сумна тут?…

Пажаўцелі ўжо прысады,

Руды сьцелецца папар,

А сонейка бы з засады,

Выглядае з по-за хмар.

Вось магільнічак Арына;

Сэрца стукнула мацней,

Засьмуцілася дзяўчына —

Даўней было весялей…

Вось і вуліца і брама

І, узьехалі на двор.

Всё як была, гэтак сама —

Не зьмяніласё з тых пор.

Усё Рузю тут вітае:

Хата, кветкі, стрэхі, сад,

Вышаў бацька, братавая,

А дзе-ж матка? а дзе-ж брат?

(Далей будзе).

← Рузя

Антось Гарун

Паэма

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Цудны май →

Прапануем да спампаваньня!

АНТОСЬ ГАРУН

(поэма)

места роднае Антося.

Недалёка рэчкі Лані,

Ля аерных берагоў,

Дзе аселі хрысьціяне,

А найболей дык жыдоў.

На загібе яе стройным,

Ў баку ціхім і спакойным,

У лагчыне паміж гор,

Ёсьць мястэчка з даўніх пор.

Каб сказаць і не малое,

І рухлівае такое,

Ў беларускім у кутку.

Хоць даўно ўсё гэта было,

Ўжо капа гадоў уплыла,

Але гэную раку,

І мястэчка склад той самы,

З кветнічкамі і садкамі,

Можна бачыць і цяпер.

Дык чытач, ты мой каханы,

Хочаш не, а хочаш вер.

Я-ж скажу табе нарэсьце,

Што на гэтым самым месьце,

Хоць было ужо й даўно,

І цяпер там ёсьць яно.

Простай доўгай паласою,

Між палеткаў і лясоў,

І з абудвых там канцоў,

То лагчынай, то гарою,

З бяроз вехістых касмою,

Й дротам зьвязаных з сабою

Тэлэграфных ў рад стаўпой,

Старажытныя прысады.

Дрэва ў шыхт бы для парады,

Ацяняюць з двух бакоў.

Па шырокім гэтым шляху,

Ці хто едзе, ці хто йдзе,

Ніякога няма страху,

Каб з дарогі збіўся дзе.

Гэтай роскашы адзінай,

Бог нейк цудам асьцярог

Ад напасьці той зьвярынай;

Усе едуць серадзінай,

Пешаходы на бакох.

Пад цяністаю каронай,

Дрэваў пышных ў два рады.

Як паглядзіш інады:

Пад зялёнаю аслонай,

Чалавек зусім малы.

Недалёка ад мястэчка,

Праз прысады цячэ рэчка,

Дзе ў Сіняўку ляжыць шлях.

Там татар была навала,

Згінула людзей не мала,

Была бітва, што аж страх!

У шаснаццатым штогодьзі,

(Так напалі й проста годзі),

Такі спосаб быў вайны.

З польскім войскам бой стачылі

Й пакананыя там былі,

Ёсьць дагэтуль курганы.

Нават грошы знахадзілі,

Як сахою зачапілі

Курганоў тых там бакі.

Дык страшэнна стычка была,

Стаў целамі запрудзіла

З невялікай тэй ракі.

Аж-но ён затамаваўся,

І крывёй зафарбаваўся,

Аж чырвоны увесь стаў!

Дык назвалі: Краснастаў.

Быў там замак, ў часы оны,

Каралевы польскай Боны,

За мястэчкам на краю.

Вал, як помнік часоў даўніх,

Колісь слынных і забаўных,

Высіцца бы стары дзед.

Абарваны, абараны,

Маўзалей мінулых лет —

На агароды разабраны.

Постаць сумную сваю,

Над мястэчкам узвышае,

I панура паглядае,

А як дзень ўжо на краю,

Западае у імглу.

А на заўтра толькі золак,

Устае з імглы бы волат,

Й над жыдоўскай беднатой,

З клапатлівай сумятнёй,

Свой пагляд распрасьцірае.

Дзе прыпын быў насалоды,

Ляжаць плахтамі гароды,

А ў сьвяточную пару,

На забытую гару,

Людзкіх рук і сьлёз здабытак,

На стары той перажытак,

На пагулку йдзе народ.

А найболей ў дзень суботні,

Свой гарачы пал залётны

Растачае Юды род.

Хатка бедная самотна,

Дзе жыла семья гаротна,

Там тулілася к яму.

Сьцежачкай па касагору

Трэ спускацца ў тую нору,

Калі трэба там каму.

I панурысты вал стромкі,

Скромну хатку атуляў,

Быдто ціха ей шаптаў

Як прапраўнучцы; й старонкі

Асыпаліся з яго,

Так бы сьлёзы, ад таго

Як магутны быў сабою,

І акружаны вадою

У равох са ўсіх старон.

Як народам насыпаўся,

Як народ той падганяўся,

Як палац там будаваўся,

Пышніўся як, красаваўся

З каралеваю сваёй.

У якой муж не кахаўся,

А ў Расеі валындаўся,

Край аставіўшы тут свой.

Пазнаў рускую царыцу,

І трымаўся за спадніцу,

І там вечна прападаў.

За усьміхі Кацярыны,

Палавіну чуць краіны

Сваей роднай не аддаў.

І бы к хатцы йшлі уздохі,

Што з вутра яго там лёхі

Падзямельныя ідуць.

Там дзе пышнасьць панска жыла:

Ў Несьвіж. У замак Радзівіла,

Дзе й цяпер яны жывуць.

Там прад Янам на Купало,

Калі сонейка ўжо спало,

Вогнік сіненькі пыхаў.

Знак той зьявы быў харошы:

Перасушваліся грошы,

Хто з закляцьцем закапаў.

(Далей будзе).

← Антось Гарун

Цудны май

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Гурчыць вада па каменьнях →

Прапануем да спампаваньня!

ЦУДНЫ МАЙ

Маладая і прыстойна,

Поўна жарсьці; ўся з агнём.

Ў твары кругла, ў стане стройна,

Шчочкі, дык кроў з малаком.

Яна ў дваццаць другім годзе,

Тры гады ужо ўдава —

Так бывае у народзе:

Памёр хаты галава

Гаспадыняю служыла,

На пекарні у дваре:

Ежу службе там варыла,

І рабіла ўсё што трэ‘.

А ля маткі увіваўся,

Хлапчук круглы як гарбуз —

Весь у бацьку свайго ўдаўся,

Галапузы карапуз.

Май на вёсце зачынаўся,

Там паніч адзін прыбыў;

Раз зірнуў і — закахаўся,

Бо, ні разу не любіў.

І спазналіся з сабою —

Трапіў агонь на агонь;

Пашлі ночкі чарадою,

Як чароўны які сон.

Любовь чыстая лілася,

Без пылінак, і без плям.

Кожна нотка праняслася,

Што аж Бог цешыўся сам!

Плыў каханьня поток новы,

Чыстым стройным ручаём:

Золак слічны і маёвы,

Спатыкалі у дваём.

Песьня першага каханьня

І двух серцаў першы стук,

Так бы птушак шчебетаньне;

Бы струны музычны гук,

Кожны вечар запаўнялі,

І канчалася са днём.

Ночка мігам пралятала,

Зоркі — былі іх святлом.

І, хвіліна наступіла,

Кончыўся той цудны май:

Яна — замуж выхадзіла,

Ён — паехаў у свой край.

І жыцьцё, як дрот-калючка

Пралажылы ім мяжу —

Яна? — была паляшучка,

А хто ён? — вам не скажу.

← Цудны май

Гурчыць вада па каменьнях

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Непатрэбны папуд →

Прапануем да спампаваньня!

∗

∗          ∗

Гурчыць вада па каменьнях;

Ціха плыве у крутавінах,

Ня судзь людзей па хаценьнях,

А судзі іх, па іх чынах.

Хто к пачуцьцям ёсць ня здольны,

Той славамі сябе цешыць —

Руччай голасны, свавольны,

Вады мала ў сябе месьціць.

А спакойна, ціха тоня,

Дык глыбь пэўну азначае, —

Зь ветрам чуцьцяў той ня гоня,

Хто ў душы глыбокасьць мае.

← Гурчыць вада па каменьнях

Непатрэбны папуд

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Гумарыстычны жарт →

Прапануем да спампаваньня!

НЕПАТРЭБНЫ ПАПУД

Макаў Янка бульбу, ў селядцовым сосе,

І пачуў што муха лазіла па носе.

Раззлаваўся вельмі, й доўга не марудзіў,

Кулаком па носе! — толькі нос натрудзіў.

А хто-сь яму з боку: „Э глупы-ж ты Яне!

Столькі мух у хаці, дык носа-ж не стане.

Папуд непатрэбны, благі знак часамі —

Хто-ж бачыў каб мухі, білі кулакамі?“

← Непатрэбны папуд

Гумарыстычны жарт

Верш

Аўтар: Я. Дамарослы

1929 год

Прапануем да спампаваньня!

ГУМАРЫСТЫЧНЫ ЖАРТ

„О, які-ж з мяне асёл!

Цялё лаяцца раз стало.

Што дарэмна так зляклося,

Й бы дурное уцякало“.

А тады, як так разводзіць

Асьлянятко там падходзіць.

Ідзе, ідзе прад сабою,

І стук у сьцяну галавою!

Й разлаваўшыся на тое:

„Вось-жа я цялё дурное!“

І ў людзях гэтак вядзецца —

Сам дурны, з другіх сьмяецца.

About this digital edition

This e-book comes from the online library Wikisource[1]. This multilingual digital library, built by volunteers, is committed to developing a free accessible collection of publications of every kind: novels, poems, magazines, letters...

We distribute our books for free, starting from works not copyrighted or published under a free license. You are free to use our e-books for any purpose (including commercial exploitation), under the terms of the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported[2] license or, at your choice, those of the GNU FDL[3].

Wikisource is constantly looking for new members. During the realization of this book, it's possible that we made some errors. You can report them at this page[4].

The following users contributed to this book:

- Gleb Leo

- MaxxL

- Tene~commonswiki

- Rocket000

- Keymap9

- Dake~commonswiki

- Inductiveload

- VIGNERON

- Bastique

- Andux

- Amgine

- Boris23

- KABALINI

- Bromskloss

- AzaToth

- Bender235

- PatríciaR

- Il Palazzo-sama

- Smasongarrison

1. ↑ https://wikisource.org

2. ↑ https://www.creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0

3. ↑ https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html

4. ↑ https://wikisource.org/wiki/Wikisource:Scriptorium

Table of Contents

Title page

Аматарскі Зборнік (1929)

Першае зерня

Эх, ты братка, мой вясковы

Малітва

Чаму?

Недасьпевана песьня

Плады прасьветы

Чыста, гладка, як па лёдзе

Лявонавы ўздохі

Ўсякаму сваё

Ідзе ўжо сьнег

Маральнасьць Цімоха

Успаміны бабкі з пад Вострай Брамы

Стоптана кветка

Магістрацкая рыба

Рузя

Антось Гарун

Цудны май

Гурчыць вада па каменьнях

Непатрэбны папуд

Гумарыстычны жарт

About